fa ارزیابی آلودگی نیتراتی منابع آب زیرزمینی دشت ساری آلودگی اکوسیستم‏ های طبیعی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong><span style="color:black;">یکی از عوامل تغییر کیفیت و آلودگی منابع آب زیرزمینی در مناطق دشتی وجود یون نیترات است. دشت ساری نیز به دلیل وجود کاربری&shy; های مختلف کشاورزی، مسکونی، صنعتی و نزدیکی به دریا مستعد آسیب &shy;پذیری است. ارزیابی کیفیت منابع آب زیرزمینی هزینه &shy;بر است؛ اما می &shy;توان با استفاده از روش&shy; های بررسی آسیب &shy;پذیری آبخوان در هزینه صرفه&shy; جویی کرد. ارزیابی آسیب‌پذیری روشی کم ‌هزینه در شناسایی نواحی مستعد به آلودگی است که در مدیریت منابع آب نقش اساسی دارد</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">.</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> بنابراین در تحقیق حاضر از دو روش </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">DRASTIC</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">SI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> با توجه به وجود پارامتر کاربری اراضی در مدل </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">SI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و مقایسه آن با مدل </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">DRASTIC</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و استفاده از نقشه نهایی برای تعیین آسیب&shy; پذیری آبخوان دشت ساری استفاده شده است. برای این منظور ابتدا مقادیر نیترات طی سال&shy;های 1393- 1397 پهنه بندی و نقشه آن تهیه شد. سپس پارامترهای هر دو مدل از قبیل عمق تا سطح ایستابی، تغذیه خالص، مواد تشکیل‌دهنده آبخوان، نوع خاک، توپوگرافی، مواد تشکیل‌دهنده منطقه غیراشباع، هدایت هیدرولیکی و کاربری اراضی، که به‌صورت لایه در نرم &shy;افزار </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">ArcGIS</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> تهیه شدند و با وزن</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">دهی و&nbsp; رتبه &shy;بندی و تلفیق این لایه&shy; ها،&nbsp; نقشه نهایی آسیب پدیری نسبت به آلودگی تهیه شد. بر اساس نتایج به‌دست آمده دو روش به چهار گروه ریسک خیلی کم، کم، متوسط و زیاد طبقه &shy;بندی شدند. طبقه آسیب &shy;پذیری متوسط در دو روش </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">DRASTIC</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">SI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> به ترتیب با 39/75 و 39/56 بیشترین درصد مساحت را در نواحی شمالی و دشتی با کاربری کشاورزی دارند. با توجه به نتایج بدست آمده دو مدل نتایج یکسانی از لحاظ آسیب&shy;پذیری در منطقه نشان دادند اما درصد مساحت منطقه با ریسک خیلی کم در روش </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">SI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> بیشتر از </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">DRASTIC</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> است. </span> </strong></span></div> <div style="text-align: justify;">One of the factors changing the quality and pollution of groundwater resources in plain areas is the presence of nitrate ions. Sari plain is also prone to vulnerability due to the existence of various agricultural, residential, industrial and proximity to the sea. Groundwater quality assessment is costly; But it is possible to save money by using methods to assess the vulnerability of the aquifer. Vulnerability assessment is a low-cost method in identifying areas prone to pollution that plays a key role in water resources management. Therefore, in the present study, two methods, DRASTIC and SI, have been used due to the existence of land use parameter in the SI model and its comparison with the DRASTIC model and the use of the final map to determine the vulnerability of the Sari plain aquifer. For this purpose, first the amounts of nitrate during the years 1393-1397 were zoned and mapped. Then the parameters of both models such as depth to water table, net nutrition, aquifer constituents, soil type, topography, unsaturated zone constituents, hydraulic guidance and land use, which were prepared as a layer in ArcGIS software and weighted and rated Classification and integration of these layers, the final map of paternal damage to contamination was prepared. Based on the results, the two methods were classified into four groups: very low, low, medium and high risk. Medium vulnerability class in DRASTIC and SI methods with 39.75 and 39.56, respectively, have the highest percentage of area in the northern and plain areas with agricultural use. According to the obtained results, the two models showed the same results in terms of vulnerability in the region, but the percentage of area with very low risk in the SI method is higher than DRASTIC.</div> &nbsp;<span dir="RTL"></span> آب زیرزمینی, آسیب پذیری, پهنه بندی, کیفیت آب, نیترات Groundwater, Nitrate, Vulnerability, Water Quality, Zoning 45 58 http://drnl.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-424-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Shokrian فاطمه شکریان shokrian.f@gmail.com 10031947532846001238 10031947532846001238 Yes Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Alameh Sabbaq عالمه صباغ s.a.sabbagh72@gmail.com 10031947532846001239 10031947532846001239 No Ardakan University دانشگاه اردکان Aref Saberi عارف صابری 10031947532846001240 10031947532846001240 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری